شکاف لب و کام یکی از نواقص مادرزادی است که در ناحیه دهان بروز می کند و امروزه با پیشرفت تکنولوژی می توانیم در سنین نوزادی ، این اختلال مادرزادی را برطرف کنیم. این عارضه تا داخل سوراخ بینی امتداد دارد و علاوه بر دهان ، دندان ها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. در ادامه این مقاله از دکتر سلمان شاکری ، بهترین متخصص و جراح فک و صورت در شیراز ، با این مشکل و راه درمان آن بیشتر آشنا شوید.
شکاف کام چیست ؟
شکاف کام در اصل شیاری است که به طور مادرزادی در داخل دهان و خط میانی کام وجود دارد. شکاف کام شامل زبان کوچک ، نرم کام و سخت کام می شود. اگر کودکی به شکاف کام مبتلا باشد با رشد ناقص سقف دهان و مخلوط شدن فضای داخل دهان و خط میانی کام رو به رو خواهد شد.
شکاف لب چیست ؟
نقص مادرزادی که در لب بالا وجود را شکاف لب می گویند که حالت های متفاوتی دارد. شکاف لب می تواند به صورت یک تورفتگی کوچک در لب یا جدایی کامل لب مشاهده شود.
بهترین سن برای جراحی شکاف لب و کام چه زمانی است؟
زمان مناسب برای جراحی شکاف لب و کام به نوع شکاف و شرایط عمومی کودک بستگی دارد ، اما معمولاً جراحی شکاف لب در چند ماه اول زندگی انجام می شود. در بسیاری از موارد پزشکان توصیه می کنند این جراحی زمانی انجام شود که نوزاد حدود ۳ تا ۶ ماهه باشد و از نظر وزن و سلامت عمومی شرایط مناسبی داشته باشد. انجام جراحی در این سن می تواند به بهبود ظاهر لب و همچنین رشد طبیعی صورت کمک کند.جراحی شکاف کام معمولاً در سن بالاتری انجام می شود ، زیرا ترمیم کام نقش مهمی در رشد گفتار کودک دارد. اغلب این جراحی در حدود ۹ تا ۱۸ ماهگی انجام می شود تا کودک بتواند در زمان شروع صحبت کردن ، عملکرد طبیعی تری در گفتار داشته باشد. البته زمان دقیق جراحی با توجه به شرایط هر کودک توسط پزشک متخصص تعیین می شود.
علت ایجاد شکاف لب و کام در جنین چیست؟
شکاف لب و کام زمانی ایجاد می شود که بافت های لب یا سقف دهان در دوران جنینی به طور کامل به هم متصل نشوند. در حالت طبیعی این بافت ها در هفته های اولیه بارداری به یکدیگر می پیوندند ، اما اگر این روند به درستی انجام نشود ، شکافی در ناحیه لب ، کام یا هر دو ایجاد می شود. این مشکل می تواند در درجات مختلفی ظاهر شود و شدت آن در هر کودک متفاوت است.علت دقیق ایجاد شکاف لب و کام همیشه مشخص نیست ، اما معمولاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. عواملی مانند سابقه خانوادگی ، مصرف برخی داروها در دوران بارداری ، کمبود بعضی ویتامین ها ، سیگار کشیدن یا مصرف الکل در دوران بارداری و برخی بیماری های مادر می توانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند.
آیا بعد از جراحی شکاف لب و کام جای زخم باقی میماند؟
بعد از جراحی شکاف لب و کام معمولاً یک خط باریک در محل برش جراحی باقی می ماند ، اما در بیشتر موارد این جای زخم با گذشت زمان کم رنگ تر می شود و کمتر قابل توجه خواهد بود. جراحان تلاش می کنند برش ها را در طبیعی ترین خطوط صورت ایجاد کنند تا جای زخم تا حد ممکن ظریف و نامحسوس باشد.همچنین با پیشرفت تکنیک های جراحی و رعایت مراقبت های بعد از عمل ، ظاهر جای زخم در بسیاری از بیماران بسیار طبیعی می شود. در صورت نیاز نیز ممکن است در سنین بالاتر از روش هایی مانند جراحی ترمیمی یا درمان های پوستی برای بهبود ظاهر اسکار استفاده شود تا نتیجه نهایی بهتر و طبیعی تر به نظر برسد.
عدم درمان شکاف کام و لب چه عوارضی در پی دارد ؟
به دلیل اینکه این اختلال مادرزادی ، دهان و بینی را تحت تاثیر قرار می دهد عدم درمان می تواند منجربه بروز مشکلاتی چون :
- منجربه بروز ناهنجاری های فکی و در نهایت بروز مشکلات تنفسی بشود.
- بروز مشکلاتی در غذاخوردن.
- ناهنجاری دستگاه تنفسی می تواند منجربه تجمع مایع در گوش میانی بشود که این امر با عفونت های گوش و کاهش شنوایی همراه است.
- برای تلفظ کامل کلمات ، کودک نیاز به رشد کامل لب ها دارد در نتیجه شکاف لب و کام می تواند تلکم کودک را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
- همچنین شکاف کام می تواند بر روی رشد دندان ها نیز تاثیر منفی داشته باشد.
به همین علت ، دکتر سلمان شاکری ، بهترین جراح صورت در شیراز توصیه می کند اگر کودک شما نیز مبتلا به شکاف کام و لب یا لب شکری می باشد ، بهتر است هرچه سریع تر برای درمان آن اقدام نمایید.
چه درمانی برای این مشکل وجود دارد ؟
شکاف کام و لب باعث بروز اختلالات ظاهری در لب می شود و همین امر می تواند منجربه تمسخر یا نگاهای عجیب افراد دیگر شود . در چنین شرایطی فرد از حضور در اجتماع امتناع می کند و این مسئله می تواند آینده و روحیه او را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. در نتیجه به والدین توصیه می شود که در سنین کودکی اقدام به جراحی شکاف لب و کام کودک در شیراز نمایند تا از عوارض روحی آن در سنین بزرگسالی جلوگیری کنند. جراحی شکاف کام و لب تنها مختص به کودکان نمی باشد بلکه بزرگسالانی که در کودکی این عارضه خود را درمان نکرده اند نیز می توانند در سنین بزرگسالی اقدام به جراحی و درمان شکاف کام و لب خود نمایند.
علل به وجود آمدن این عارضه چیست ؟
عوامل محیطی : برخی عوامل محیطی مثل اعتیاد به سیگار و مشروبات الکلی ، تغذیه نا مناسب مادر در دوران بارداری و یا ابتلا مادر به بیماری دیابت ، کمبود اسید فولیک و ویتامین A ، مصرف برخی داروها در دوره بارداری ، مشکلات عصبی و استرس مادر در زمان بارداری موجب ایجاد شکاف کام می شود.
عوامل ژنتیکی : در برخی افراد که والدین و یا خویشاوندان به این نقص دچار بودند ، امکان بروز این مشکل وجود دارد. همچنین بارداری در سنین بالا نیز از دیگر علل ابتلا به شکاف لب و کام می باشد.
مراقبت های بعد از این عمل
- لازم است از ناحیه عمل شده ، حفاظت و حمایت کنید.
- حرکات کودک خود را کنترل نمایید.
- با استفاده از فنجان و یا سرنگ به کودک خود غذا دهید.
- لازم است مایعات صاف شده مصرف شود.
- بعد از هر بار مصرف مواد غذایی ، با کمک یک پنبه آغشته به سرم شست و شو ، خط بخیه را تمیز نمایید.
- از آنتی بیوتیک های تجویز شده روی خط بخیه استفاده کنید.
- از وارد کردن ، قاشق ، دما سنج ، نی و غیره به دهان کودک خودداری کنید.
روش درمانی لب شکری و یا شکاف کام چیست و چه زمان باید برای درمان اقدام نمود ؟
تنها روش درمانی این نقص ، انجام عمل جراحی می باشد. انجام عمل شکاف لب و کام در شیراز ، بعد از 2.5 ماهگی کودک با در نظر گرفتن شرایط می توان شکاف لب را بست و در ماه دهم و تا قبل از یک سالگی این جراحی برای بسته شدن کام انجام می شود. لازم است عمل های ترمیمی و زیبایی زیادی انجام شود تا به لحاظ ظاهری و عملکردی کودک شبیه به هم سن و سالانش شود.
